×
نام و نام خانوادگی
بازخوانی ...
تاریخ : 1391/7/16
نسخ خطی فارسی در زاگرب

نسخه خطیکرواسی در شبه‌جزیره‌ی بالکان، از مناطق قدیمی و تاریخی اروپا است که تعدادی از نسخ خطی فارسی و اسلامی در پایتخت این کشور با دقت و وسواس بسیاری نگهداری می‌گردد.

دکتر تاتیانا پایچ-ووکیچ، رئیس بخش نسخ خطی شرقی مرکز اسناد فرهنگستان هنر و علوم کرواسی در زاگرب گزارشی به زبان انگلیسی درباره‌ی نسخ خطی زاگرب فرستاده است که در زیر توجه خوانندگان محترم را به ترجمه‌ی آن جلب می‌کنیم.

زاگرب-پایتخت کرواسی تنها شهری است که در این کشور مجموعه‌ی خطی اسلامی از جمله دست‌نوشته‌های فارسی دارد. سه مجموعه‌ی خطی  فارسی در این کشور وجود دارد که هر سه در نهاد‌های دولتی نگهداری می‌گردد. بیشتر این نسخ خطی که تاریخ کتابت‌شان بین قرن سیزدهم(هفتم هجری) تا قرن بیستم(چهاردهم هجری)  است در بوسنی و هرزگوین گرد‌آوری شده است. این سه مجموعه به قرار زیر است.

    * مجموعه‌ی شرقی مرکز اسناد فرهنگستان هنر و علوم کرواسی در زاگرب که در سال 1927 میلادی(1316 خورشیدی) تأسیس گردید. تعداد این کتاب‌های خطی 2100 جلد که شامل بیش از 3300 اثر(عنوان) به زبان‌های عربی، ترکی، فارسی و بوسنیایی می‌‌باشد. 155 اثر خطی از این مجموعه‌ی به زبان فارسی است.

بیشتر این آثار خطی فارسی، اشعار سروده‌شده توسط رومی، جامی، حافظ، سعدی و دیگر شاعران را در بر می‌گیرد. کتاب خطی دیگر «بلبلستان»، تألیف شیخ فوضی-اهل شهر موستار در بوسنی- نام دارد و در قرن هجدهم میلادی(دوازدهم خورشیدی) کتابت شده است. با ارزش‌ترین نسخه‌ی خطی این مجموعه از لحاظ هنری و زیبایی، نسخه‌ای از «تیمور‌نامه»، تألیف «هاتفی» است که نقاشی‌های مینیاتوری زیبایی دارد.

    * مجموعه‌ی دیگر نسخ خطی اسلامی و فارسی در کتابخانه‌ی ملی و دانشگاهی در زاگرب نگهداری می‌گردد. مجموعه‌ی کوچکی است، اما ارزش ویژه‌ای دارد. زیرا خانوادگی و خصوصی بوده و متعلق به حاکم شرع(قاضی شرع) سارایوو بود که در نیمه‌ی نخست قرن نوزدهم زندگی می نمود.

این مجموعه، 164 جلد نسخه‌ خطی شامل بیش از 200 اثر(عنوان) خطی است و از این تعداد تنها 8 اثر به زبان فارسی می‌باشد. در میان نسخ خطی فارسی این مجموعه می‌توان به «بهارستان» جامی، بخشی از «مثنوی» و جداول نجومی با عنوان «زیج الغ‌بیگ» اشاره نمود. علاوه بر این‌ها، 2 لغت‌نامه‌ی ترکی-فارسی و دستور زبان فارسی به زبان عربی وجود دارد. کتاب اخیر، تمایل صاحبش به یادگیری زبان فارسی را نشان می‌دهد.

    * کوچک‌ترین مجموعه‌ی نسخ اسلامی موجود در کرواسی توسط یک نجیب‌زاده‌ی اتریشی به‌نام «بارون وُن اُتِنفِل» گرد‌آوری شده است. این مجموعه امروزه در مرکز اسناد دولتی کرواسی در زاگرب حفاظت می‌شود.

برعکس 2 مجموعه‌ی پیشین، این کتب خطی از طریق بوسنی به زاگرب آورده نشده است. بلکه مستقیماً از استانبول به زاگرب برده شده است.

اتنفل در آن هنگام عضو هیأت دیپلماتیک اتریش در استانبول در نیمه‌ی نخست قرن نوزدهم بود. او زبان‌های شرقی مطالعه کرده بود و اشعار فارسی را مورد ستایش و تحسین قرار می‌داد. به خاطر همین در مجموعه‌ی وی، دست‌نوشته‌های ارزشمندی از آثار شعری و منظوم ایرانیان مانند«خمسه»، سروده‌ی «امیری خسرو»، «گلستان و بوستان» جامی، «کلیات» شیخ سعدی و غیره دیده می‌شود. در واقع، این نسخ، زیباترین نسخ خطی اسلامی هستند که در زاگرب پیدا می‌شود. به عنوان مثال «دیوان حافظ» از تذهیب غنی‌ای برخوردار است و در آن از رنگ آبی به‌وفور استفاده شده است.

آراسته‌ترین و زیباترین این نسخ، «شاهنامه» فردوسی با نقاشی‌های مذهب و مینیاتورهای سالم مانده‌است. این نسخه در سال 1573 میلادی(952 هجری» کتابت و تذهیب و نقاشی‌ شده است.

منبع: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

نوشته شده توسط : - پوررمضانی

تست
ورود به درگاه کنسرسیوم
Loding



رمز عبور خود را فراموش کرده ام.
چنانچه تا کنون عضو سایت نشده اید ثبت نام کنید.
درباره کنسرسیوم
ما مجموعه‌ای از كتابخانه‌ها و سازمان‌های دارای منابع اطلاعاتی (کتاب، نشریه، نسخه‌های خطی، عکس، صدا، فیلم و... ) هستیم که با هدف تامین نیازهای پژوهشگران و شهروندان ایرانی برای دسترسی هر چه سریع‌تر به محتوای مورد نظر خود، کنسرسیوم محتوای ملی را تشکیل داده‌ایم. برای رسیدن به این هدف، قصد داریم با بسترسازی مناسب و جلب مشارکت دیگر تولید کنندگان محتوا به گرد آوری، تبدیل، سازماندهی و حفاظت اطلاعات به شکل رقومی و در سطح ملی، بپردازیم.